Divan Edebiyatı Şairleri ve Eserleri

Divan Edebiyatı Şairleri ve Eserleri

Yüzyıllara Göre Divan Edebiyatı Şairleri

13. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri:

Hoca Dehhani: Anadolu’da Divan edebiyatının ilk temsilcisidir. İranlı şair Firdevs’in etkisindedir. Selçuklu hükümdarının isteğiyle yazdığı “Selçuklu Şehnamesi” en önemli eseridir. 13. yy. da dindışı konularda eserler yazmıştır aşk doğa.. gibi.

 

Mevlana Celalettin Rumi(1207-1273):

 

13. yy. tasavvuf şairlerindendir.İslam dünyasının en büyük tasavvuf şairidir.Şiirlerinin tamamına yakınını Farsça yazmıştır. Konya’ya yerleşmiştir. Ölüm gününü Şeb-i Arus( Düğün Gecesi) olarak görür.(Allah’a kavuşma) Eserleri:

Mesnevi: Tasavvuf edebiyatının başlıca kaynaklarındandır. Kuran ayetleri ve hadislerden oluşan 6 ciltlik bir eserdir.

Divan-ı Kebir: Gazel ve rubailerden 2000 gazel ve 1750 rubai. Tasavvuf aşkı dile getirilir.

Fihi Ma Fih: Mevlana’nın hayatı ve dönemiyle ilgili bilgiler yer alır.

Mecalis-i Seba, Mektubat eserleri de vardır.

 

Ahmet Fakih: Mevlana’nın babasından fıkıh derslerini aldığı için bu ismi almıştır. Çark/h/name adlı eserinde aruz ölçüsüyle halk dilini birleştirmesi ve divan şairlerini etkilemesi bakımından önemlidir. Eserlerinde temel tema dünyan temel istekleri değil sonsuz olan aleme hazırlıktır.

 

Şeyyad Hamza: 13. yy. da Anadolu’da Yunus Emre’den önce ilk Türkçe şiir yazan isimlerden biridir. Aruzun yanında heceyle de yazmıştır. Yusuf u Züleyha adlı mesnevisi vardır. Haza Destanı, Sultan Mehmet ( Mesnevi)

 

Sultan Veled(1266-1312): Asıl adı Baheddin Muhammed olan tasavvuf şairi, Mevlana’nın oğludur. Mevleviliği yaymaya çalışmıştır.(Mevlevilik, Mevlana’nın düşüncelerini savunan tarikat) Divanı ve mesnevisi vardır.

Eserleri: İbtidaname, Rübabaname, Maarifname, İntihaname

 

14. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri

 

Gülşehri: Türkçenin sanat dili haline gelmesi için çaba göstermiştir. Ahiliğin gelişmesine katkı sağlamıştır.Yunus Emre’den sonra döneminin en usta şairi olarak görülmüştür.

Eserleri: Mantıkut Tayr(Kuş Dili): İranlı şair Feridüddün Attar’dan çevirmiştir.

Felekname: Ahlaki Didaktik bir eserdir.

 

Aşık Paşa(1272- 1333):

 

Şiirlerini aruz ve hece ölçüsüyle yazmıştır. Şiirlerinde Mevlana ve Yunus Emre’den etkilenmiştir. Öğretici olmayı ön planda tutmuştur. Yani öğretici olmak onun için sanattan daha önemlidir.

Garipname: Anadolu insanına tasavvuf aracılığıyla töreleri öğretmeyi amaçlamıştır. 12000 beyitten oluşan didaktik bir mesnevidir.

 

Ahmedi(1334-1413):

 

Anadolu Türkçesiyle eserlerini veren sanatçı kendine özgü söyleyiş tarzı ve üstün edebi zevkiyle büyük bir üne kavuşmuştur. Aşk eğlence tarih ve tabiat hakkında eserler vermiştir.Divani vardır.Eserleri:

İskendername: Mesnevi tarzıyla yazmıştır. Büyük İskenter’in hayatını anlatan bu eserin sonunda Osmanlı Tarihi bölümü bu alandaki ilk kaynaklardan olduğu için önem taşır. Germiyanoğlu Süleyman Şah adına yazılıp Süleyman Çelebi’ye sunduğu 10 bin beyitlik mesnevidir.

Cemşid-i Hurşid: 5 bin beyitlik bu mesnevi İran şairlerinden Selman Saveci’nin aynı adı taşıyan eserinin genişletilmiş halidir.Aşk konusunu taşır. Cemşit erkektir, Hurşid ise bayan. Bu iki vırriğin aşkı anlatılır işte.

 

Kadı Burhaneddin:

 

Kayseri kadılığı da yapmıştır Akkoyunlular tarafından öldürülmüştür. Divan şairleri arasında tuyuğlarıyla ünlüdür. Tuyuğun babası da diyebilirik. Azeri lehçesiyle gazel tuyuğ rubai ve müfretler yazmıştır.

Nedir müfret? Müfret: Tek beyitlik şiirlere denir.

Şiirlerini Divanında toplamıştır. Aşk kahramanlık Fıkıh alanında eserler vermiş, Arapça eserleri de bulunmaktadır.

 

Seyyid Nesimi(1369-1417):

 

 14. yy. da tasavvuf alanında şiir yazan şairlerimizdendir. Eserlerinde Azeri Türkçesini kullanmıştır. Tuyuğ türünün başarılı örneklerini vermiştir. Arapça ve Farsça şiirler de yazan Nesitimi Vahdet-i Vücut düşüncesini savunmuştur.

Nedir Vahdeti Vücut? Vahdet-i Vücut: Yaratan ve yaratılanın tek bir kaynaktan geldiğini savunan düşüncedir.

Coşkulu söyleyişleri nedeniyle şeraite aykırı bulunmuş derisi yüzülerek öldürülmüştür maalesef.Divanı da vardır.

 

15. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri:

 

Ahmed Paşa: Fatih’in hocalığını yapmıştır. Vezirliğe kadar yükselmiştir. Genelde şarkı ve murabbalarıyla ünlüdür. Hakkında çeşitli söylentiler bulunmaktadır, kimi kaynaklarda Fatih’in nedimelerine göz diktiği için zindana atıldığı söylenir, kimilerinde bir komploya kurban gittiği söylenir her neyse de sonuçta zindana atılmıştır Fatih tarafından burada Fatih’e yalakalık olsun diye yazdığı “Kerem” adlı kasidesi sayesinde paçayı kurtarmıştır.

 

Şeyhi: 15. yy. ın en etkili şairlerindendir. Harnamesi mesnevi biçiminde yazılmış satirik didaktik bir fabldır. Divanı vardır. Hüsrev-u Şirin adlı mesnevileri vardır.

 

Süleyman Çelebi: ? – 1442: Mevlid mesnevisi meşhurdur. İmamlık yapmıştır. Mevlid: Peygamberimizin hayatını ve doğumunu anlatan bir eserdir. Günümüzün Mevlid kültürünün oluşumunda önemli bir etkendir. Eserin asıl adı: Vesiletün Necat’tır.

 

Ali Şir Nevai: Çağatay edebiyatının en büyük şairidir. Çağataycanın edebi bir dil haline gelmesini sağlamıştır. Ali Şir Nevai Muhakemetül Lügateyn adılı kitabında Türkçe ile Farsçayı karşılaştırmış pek çok yerde Türkçenin üstünlüğünü savunmuştur. 4 ü Türkçe biri Farsça divanı vardır. Mecalüstün Nefais(Güzelliklerin Toplantıları ya da Nefis Meclis anlanlarına gelebilmektedir) Çağatay ve İran şairleri hakkında bilgiler verir. Mizanül Evzan( Vezinlerin Ölçüsü) Türklerin kullandığı nazım biçimlerini anlatır.

Hazainül Maan ve Divanı vardır.

 

16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri:

 

Fuzuli(1495-1556): Azeri lehçesiyle yazmıştır. 16. yy. da yaşamı Bağdat’ta. Özellikle gazellerinde ve Leyla ile Mecnun’da çok başarılıdır.

Fuzuli’nin  şiirleri esas olarak dindışı olsa da tasavvuftan etkilenmiştir. Şiirlerinde coğunlukla aşk teması işlemiştir. Bu aşk manevi aşktır. Şiirlerinde aşkın derdinin mutlu ettiği durumu yansıtmıştır(Pisikopat bir yaklaşım)

Şiirin en iyi halini bilimle alacağını söylemiştir.

Bilimsiz şiir temelsiz duar gibidir sözünu söylemiştir.

Türkçe Farsça ve Arapça Divanı olak tek şair Fuzuli’dir

Eserleri:

Leyla ile Mecnun,

Bengü Bade, sembol olarak şarapla esrar arasındaki çatışmayı anlatır( 2. Bayezit ve Şah İsmail)

Sakiname, Şahü Geda ( Mesnevi)

Şikayetname( Mektup) Kanuni zamanında kendisine verilen maaşın kesilmesi üzerine yazdığı şikayet mektubudur.

Şikayetname aynı zamanda edebiyatımızdaki ilk edebi mektuptur.

Hadikatüs Süeda(Kerbela olayından bahseder)

Su Kasidesi

 

Baki(1521-1600)

 

Kanuni’nin hayranlığı onu saray şairi yapmaya yetmiştir. Aşk içki kumar eğlence zevk düşkünü bir şairdir. Şairler Sultanı olarak da bilinir. Bilinen en büyük şiiri Kanuni’nin ölümü üzerine yazdığı Kanuni Mersiyesidir.(Terkibi Bent biçimiyle yazmıştır)

Divanı vardır.

Hadis-i Erbain( Kırk Hadis Çevirisi)

Fezail Mekke(Mekke Tarihi (Nesir) Buradan Baki’nin Düzyazı olarak eseri olduğu yorumunu çıkarabiliriz, kafamız çalışıyorsa.

Fezail-ül Cihad(Cihadın Faziletleri)

 

Bağdatlı Ruhi Asıl adı Osman’dır. Toplumsal konulara ağırlık vermiştir En çok etkilendiği şair Fuzuli’dir Tek eseri olan Divanındaki terkibi bendi ile ünlüdür. Birçok şair onun terkibi bendine nazire yapmıştır/Ziya Paşa) Terkibi bent: tasavvuf düşüncesinden yola çıkarak gösteri için ibadet edenler eleştirilmiş, dünya nimetlerinin geçiciliği vurgulanmıştır.

 

Hayali: Necati– Baki arasında yetişmiş en büyük şair olarak kabul edilir. Düzenli bir eğitim görmemiştir. Tasavvuf kültürünü yansıtan gazelleriyle ünldür.

 

Taşlıcalı Yahya: İkisi Basılmış ( Yusuf u Züleyha, Sahü Geda) ile hamse sahibidir. Mesnevilerinden İran etkisine bağlı kalmış yerel ögelere sık yer verir. Bu onun divan şiirinin yerlileşmesine katkı sağladığını gösterir.

 

17. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri

 

Bu yüzyılda Osmanlı gerileme dönemine girmiştir. Nazım ve nesirde olgunlaşma görülür. Kaside üstadı Nefi Gazelde Şeyhülislam Yahya Neşati Naili Nabi gibi üstadlar yetişmiştir.

Divan edebiyatında Hikemi tarz Nabi’nin öncülüğünde başlamıştır. Sebki Hind anlatım tarzı gelişmiştir.

 

Nef’i(Ömer): Kasıde ve hicivleriyle tanınır. 4. Murat tarafından korunsa da Sadrazaman Bayram Paşa’ya yazdığı hiciv yüzünden maalesef ki rahmetine kavuşturulmuştur. (Boğularak) Dili süslü ve sanatlıdır. Kaside ustasıdır. Babasını bile hicvettiği söylenir. ( Peder değil başıma belayı siyahtır gibi sözü vardır) Hicivlerini Siham-ı Kaza( Kaza Okları) eserinde toplamıştır.

 

Nabi:24 yaşında İstanbul’a gelir. Toplumdaki sıkıntılardan dolayı didaktik eserlere yönelir. Eserlerinde yalın anlaşılır bir dil görülür. Ayrıca atasözlerine ve öğütlere yer ermiştir. Edebiyatımızda hikemi tarzın öncüsüdür. Eserlerine bakalım:

Divan,

Hayrabat(İranlı F.Attar’dan çevirdiği aşk macera eseri)

Hayriye: En önemli eseri sayılır. Oğluna hayat tecrübeleri anlattığı öğütlerini içerir.

Tuhfetül Harameyn(Kutsat Şehirlerden Hediyeler) Mensur eseridir.

 

Naili: Edebiyatımızda Sebki Hind Akımının temsilcilerindendir. Divanı vardır. Gazelde başarılı örnekler vermiştir. Şiirlerinde anlam derinliğine önem vermiştir.

 

Neşati: Sebki Hindi akımının temsilcilerindendir.Divanı vardır

Hilye, Edirne Şehrengizi, Müşkilatı Urfi eserleri vardır.

Kasideleri ile ünlüdür. Gazellerinde de başarılıdır. Kasidelerinde Nefi’nin etkileri görülür.

 

Şeyhülislam Yahya:

 

Baki’nin ölümünden sonra dönemin en büyük şairi olarak  kabul edilir. Dönemine göre daha yalın bir dili vardır. Lirik şiirleri ve gazelleriyle tanınır. Bilinen tek eseri Divan’ıdır.

 

Sehi Bey:

 

Divan şiirinin önemli şiir ve tezkire yazarlarındandır. Osmanlı Türkçesinde ilk tezkireyi yazmıştır. Heşt Behişt adını verdiği tezkiresinde şairlerle ilgili bilgiler yer alır.

 

Latifi:

 

Tezkiretül Şuara adlı tezkiresi vardır. İlk defa alfabetik sıra göre düzenlemiştir. Kanuni’ye sunmuştur. 2. Murat döneminden 16. yy. ortalarına kadar yaşamış olan şairlerin hayatı ve eserlerine yer vermiştir.

 

 

18. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri:

 

Nedim(1681-1730)

 

Lale Devri’ni yaşamış. Şiirlerinde Lale Devri’nin ihtişamını yansıtmıştır. Şiirlerinde zevk sefa eğlence nükte musiki bir aradadır. Şiirlerinde halkın dilini çoşkusunu duyurmuştur. İstanbul ve İstanbul Türkçesini  şiirlerimizie getirmiştir.

Aşk şarap tabiat hayattan zevk alma şiirlerinin başlıca temalarıdır.

Divan’ında dini etkide yazılmış şiir yoktur.

Dili açık yalın ahenkli ve söz sanatlarını başarılı kullanmıştır.

Şarkı biçiminin en önemli temsilcisidir.

Hece ölçüsüyle yazdığı bir türküsü vardır.

Kendisinden sonra gelen birçok şairi etkilemiştir.En büyük takipçisi Yahya Kemal olarak bilinir.

 

Şeyh Galip(1757-1799)

 

Divan edebiyatının son büyük şairidir. Sebki Hind akımının da temsilcisidir.

Hüsnü Aşk(Mesnevi) ilahi aşk yolunda kişilerin katlanlamarı gerekenleri anlatmıştır.

Nabi’nin Hayrabad adlı mesnevisine nazire olarak yazılan Hüsnü Aşk Hayrabad’ın ününü de sollamıştır. Alegorik manzum bir öyküdür.

Nedir Alegori? Alegori : Bir görüntü, bir yaşantı veya bir davranışın daha iyi kavranmasını sağlamak için göz önünde canlandırıp dile getirme, yerine.  Bir sanat eserindeki ögelerin gerçek hayattan bir şeyleri temsil etmesi durumu.

 

24 yaşında Divan’ı vardır. Hüsnü Aşk’ı 26 yaşında yazmış. Vay be diyesi geliyor insanın. J

 

19. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri:

 

Bu yüzyılda büyük şairler yetişmemiştir.(Kendisin öyle gören şairlerimizi bizi affetsin ama müfredat bu yöne gidiyor)

 

Enderunlu Vasıf:

 

Nedim’le başlayan Mahallileşme akımının 19. yy. daki en büyük temsilcisidir. Eserlerinde İstanbul’u çokça anlatmıştır. Halk dilinden ve günlük hayattan yararlanmıştır. Nedim’in etkisinde kalmıştır. Divan edebiyatında şarkı türünde de eserler vermiştir.

 

Akif Paşa:

 

Adem kasidesi adlı eseriyle tanınmıştır. Ayrıca torununun ölümü üzerine yazdığı mersiyeside vardır.

 

Yenişehirli Avni:

 

Yenilikçi bir şahsiyettir. Divanı vardır. Ab-name ve Mirat-ı Cünun adlı eserleri vardır.

 

Keçecizade İzzet Molla:

 

Gazelleriyle başarılı olmuş, süslü söyleyişten uzak durmuştur.Mesnevile ve heceyle şiirler yazmıştır. Mihnet-i Keşan bir hiciv eseridir. Keşan’a sürülüşünü ile ilgili alaycı ve neşeli anlatımla yazmıştır.

Post Comment